Srpska pravoslavna crkva i njeni vernici 9. januara, trećeg dana Božića, proslavljaju krsnu slavu Svetog Stefana, Prvog velikomučenika i arhiđakona. Ovaj dan zauzima posebno mesto u pravoslavnoj tradiciji, jer podseća na prvog čoveka koji je život dao za hrišćansku veru, ali i na svetitelja koji je u narodu duboko poštovan i voljen.
Sveti Stefan se smatra simbolom nepokolebljive vere, hrabrosti i praštanja, zbog čega se njegov praznik doživljava ne samo kao crkveni, već i kao porodični i duhovni događaj.
Prvi među đakonima i prvi mučenik
Prema svedočanstvima iz Novog zaveta, Sveti Stefan bio je ispunjen blagodaću Duha Svetoga, kao i apostoli Hristovi. Izabran je za prvog među sedmoricom đakona koje su apostoli postavili da brinu o siromašnima i potrebnima u jerusalimskoj zajednici. Upravo zbog tog prvenstva nosi naziv arhiđakon – prvi među đakonima.
Njegove propovedi bile su snažne i iskrene, a vera koju je svedočio nije ostavljala ravnodušnim. Zbog javnog ispovedanja Hrista, Stefan je izveden iz Jerusalima i kamenovan. Predanje kaže da je, i u trenucima stradanja, molio Boga da oprosti njegovim mučiteljima, ostavivši snažnu poruku ljubavi i praštanja. Zbog izuzetnog značaja, Crkva mu posvećuje pomen više puta tokom godine.
Sveti Stefan u srpskoj tradiciji i istoriji
Mošti Svetog Stefana pronađene su u blizini Jerusalima početkom V veka, što je dodatno učvrstilo njegovo poštovanje širom hrišćanskog sveta. U srpskoj duhovnoj i državnoj istoriji, on ima naročito važno mesto kao zaštitnik dinastije Nemanjića.
Prema starim zapisima, Sveti Stefan bio je njihova krsna slava i nebeski pokrovitelj. Veliki župan Nemanja prvi je uveo običaj da vladari nose ime Stefan, a kasnije su svi srpski srednjovekovni kraljevi i carevi iz ove loze nastavili tu praksu. To ime nije predstavljalo samo ličnu pobožnost, već i simbol božjeg blagoslova, zaštite i zakonitosti vlasti.
Narodni običaji i verovanja na Stevanjdan
Stevanjdan je u narodu bogat običajima koji se prenose s kolena na koleno, naročito u vezi sa Božićem i njegovim završetkom. Jedan od najpoznatijih običaja jeste iznošenje božićne slame iz kuće.
Slama, koja je na Badnje veče unošena pod sto kao znak blagostanja i rodne godine, na ovaj dan se pažljivo sakuplja. Ne baca se, već se odnosi u voćnjake, štale ili pčelinjake, jer se veruje da donosi plodnost, zdravlje i napredak domaćinstvu. U nekim krajevima, naročito u Vojvodini, žene slamu iznose tiho i bez buke, kako se, po narodnom verovanju, ne bi „oterala božićna sreća“.
Metla kojom se slama čisti često se ne koristi ponovo tokom godine, već se čuva kao amajlija za zdravlje, mir i blagostanje u kući.
Šta se nalazi na trpezi?
Na Stevanjdan, u domovima onih koji slave, na trpezi se nalazi slavski kolač, upaljena sveća i ikona Svetog Stefana. Porodica, rodbina i prijatelji okupljaju se u molitvi i zajedničkom obedu, uz verovanje da se toga dana u kuću unose sloga, mir i božji blagoslov.
Stevanjdan se zato doživljava kao dan zahvalnosti, sećanja i nade – praznik koji povezuje veru, tradiciju i toplinu porodičnog doma.
Čitajte Hypetv.rs portal, najbrži portal u Srbiji i regionu sa najvećim rastućim rezultatima i ekskluzivnim vestima. Zapratite nas i na Instagramu, Facebook, Threads!
